Efektywność terapii pedagogicznej dzieci z trudnościami w uczeniu się

Podnoszony w książce problem specjalistycznej pomocy uczniom z trudnościami w uczeniu się jest bardzo istotny z punktu widzenia zarówno dobra społecznego, jakim jest właściwy poziom edukacji społeczeństwa, jak i z punktu widzenia jednostki - dziecka doznającego niepowodzeń szkolnych i jego rodziny, która musi udzielić mu właściwego wsparcia. Pomimo ponad 40 lat prowadzenia różnych form wspierania dzieci z niepowodzeniami w uczeniu się nie wykazano, jakie efekty przynosi terapia pedagogiczna. Dotychczas głównie ukazywano, jakie konsekwencje ma nieobjęcie specjalistyczną pomocą uczniów z dysleksją. Rezultaty prowadzonych badań są ogromnie ciekawe, bo z jednej strony potwierdzają spodziewane i sformułowane na wstępie hipotezy, z drugiej zaś strony autorka otrzymała dane zaskakujące na tle dotychczas publikowanych i znacznie ciekawsze. Dotyczą one oceny pozaintelektualnych obszarów zachowania i rozwoju emocjonalno-społecznego, narastania zaburzeń zachowania już u tzw. małych dzieci, za jakie niesłusznie uważa się uczniów klas drugich i trzecich.

Spis treści

Wprowadzenie 9 Trudności w uczeniu się 12 1. Pojęcie trudności w uczeniu się 12 2. Koncepcje wyjaśniające genezę trudności w uczeniu się 17 2.1. Teorie rozwojowe 17 2.2. Teorie biologiczne (genetyczne i organiczne) 19 2.3. Teorie wielowymiarowe (polietiologiczne) 24 3. Fenomenologia trudności w uczeniu się 26 4. Diagnoza trudności w uczeniu się 31 Trudności w uczeniu się a funkcjonowanie psychospołeczne dzieci 36 1. Przystosowanie, zaburzenia przystosowawcze i funkcjonowanie psychospołeczne – rozważania terminologiczne 36 2. Zaburzenia rozwojowe będące przyczyną niepowodzeń szkolnych 38 2.1. Inteligencja niższa niż przeciętna 38 2.2. Trudności w nauce czytania i pisania 42 2.3. Zaburzenia zdolności matematycznych 45 2.4. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi 51 3. Wybrane sfery funkcjonowania psychospołecznego dzieci z trudnościami w uczeniu się 54 3.1. Motywacja do nauki szkolnej 54 3.2. Uspołecznienie i zaburzenia zachowania u dzieci z trudnościami w uczeniu się 57 Terapia pedagogiczna 61 1. Ustalenia terminologiczne dotyczące pracy z dziećmi z trudnościami w uczeniu się 61 2. Organizacja pracy terapeutycznej 64 3. Zasady terapii pedagogicznej 67 4. Programy i metody terapii pedagogicznej 69 4.1. Programy usprawniania funkcji percepcyjno-motorycznych 70 4.2. Kinezjologia edukacyjna 73 4.3. Programy usprawniania funkcji językowych 76 4.4. Programy usprawniające czytanie, pisanie i umiejętności matematyczne 77 4.5. Programy usprawniania pamięci i uwagi 79 4.6. Programy uwzględniające oddziaływania psychoterapeutyczne 81 Założenia metodologiczne 84 1. Problemy i hipotezy …… 84 2. Model badań, metody i techniki badawcze 86 2.1. „Krótka Skala Inteligencji” M. Choynowskiego 88 2.2. „Arkusz Zachowania się Ucznia” B. Markowskiej 89 2.3. Kwestionariusz CBI (Children’s Behavior Inventory) E. Schaefera i M. Aaronsona 90 2.4. Test umiejętności szkolnych 92 2.5. Analiza dokumentacji poradnianej i szkolnej ucznia 94 3. Teren i przebieg badań 94 4. Charakterystyka badanych grup 95 5. Planowanie i realizacja zajęć z zakresu terapii pedagogicznej 97 Ustępowanie trudności w uczeniu się 101 1. Zmiany w zakresie umiejętności czytania 101 1.1. Technika czytania 102 1.2. Tempo czytania 103 1.3. Liczba i rodzaje błędów popełnianych przez uczniów w czytaniu 106 1.4. Czytanie ze zrozumieniem 108 2. Ocena poziomu pisania 110 2.1. Przepisywanie tekstu 110 2.2. Pisanie z pamięci 112 2.3. Pisanie ze słuchu 113 2.4. Graficzna ocena pisma 115 3. Podstawowe wiadomości i umiejętności matematyczne 117 Zmiany w funkcjonowaniu psychospołecznym dzieci z trudnościami w uczeniu się w wyniku terapii pedagogicznej 121 1. Funkcjonowanie intelektualne badanych uczniów 121 2. Zaburzenia w zachowaniu u dzieci z trudnościami w uczeniu się 124 2.1. Motywacja do nauki szkolnej 124 2.2. Zachowania antyspołeczne 126 2.3. Zachowania przyhamowane 128 2.4. Uspołecznienie 130 3. Zmiany przystosowania do warunków grupy i placówki szkolnej badanych uczniów 133 3.1. Szkolne funkcjonowanie w zakresie skal tworzących wymiar: ekstrawersja – introwersja 133 3.2. Szkolne funkcjonowanie w zakresie skal tworzących wymiar: pozytywne – negatywne zachowanie 136 3.3. Szkolne funkcjonowanie w zakresie skal tworzących wymiar: pozytywne – negatywne nastawienie do zadań 139 3.4. Trzy wymiary szkolnego przystosowania się 141 3.5. Poziom przystosowania szkolnego badanych uczniów 144 Podsumowanie i wnioski 147 Bibliografia 155 Spis schematów i tabel 171 Aneksy 172 1. Ramowy program terapii pedagogicznej 172 2. Ustępowanie trudności w uczeniu się – tabele 176 3. Zmiany w funkcjonowaniu psychospołecznym dzieci z trudnościami w uczeniu się w wyniku terapii pedagogicznej – tabele 182