O filozofię bać się nie musimy

„[…] są to teksty wyraźnie, bez wątpliwości nie tylko z jednego ducha poczęte, lecz także właściwie, mimo bogactwa i rozmaitości przedmiotów, wokół jednej sprawy rozkręcone. Jak tę sprawę nazwać? O czymkolwiek mowa w tych rozprawach – a zawsze dotyczą one czegoś bardzo ważnego dla naszej kultury – autorka dostrzega trudności, o jakie się potykamy, gdy usiłujemy określić ściśle granicę między zjawiskami, z których jedno jest dobre, a drugie złe, a które albo z tego samego źródła wypływają, albo do tych samych motywacji ludzkich się odwołują czy też mogą uchodzić za odmiany tej samej natury. A przecież, chociaż trudno te granice zdefiniować i czasem, gdy nie chodzi o wypadki skrajne, możemy się wahać, jak rzecz daną i doświadczaną osądzić – odróżnienie dobra od zła nie zanika, nie może być nigdy unieważnione. Proszę mi na słowo uwierzyć, że nie ma w tych rozprawach Barbary Skargi, w jakiejkolwiek kolejności je studiować, ani jednej, po której przeczytaniu czytelnik nie poczułby się wzbogacony, zbudowany i autorce wdzięczny”. Leszek Kołakowski Z zachęty do czytania rozpraw Barbary Skargi Wydany po raz pierwszy w 1999 roku zbiór O filozofię bać się nie musimy to publikacja wyjątkowa na tle twórczości tej autorski. Napisana została z myślą o najmłodszych uczniach Barbary Skargi – ostatnim pokoleniu wychowanych przez nią humanistów, których Skarga zostawia z przesłaniem wartym przypomnienia – nie bójmy się niepewności poznawczej – uczmy się pytać. „Nie wiem”, „wydanie mi się”, „możliwe” – to słowa, które do dyskursu filozoficznego wprowadził już Sokrates, a które należałoby przywrócić dzisiejszej debacie publicznej chorej w zacietrzewieniu i pewności swoich racji. Skarga nie boi się mówić o kwestiach fundamentalnych – prawdzie, czasie, intelekcie i jego nadużyciach, cynizmie, tożsamości czy złu, nie boi się stawiania pytań i konstatowania, że na niektóre z nich nie ma odpowiedzi. Mówi: wyjdź poza swoje ciało i zadziw się światem – zapytaj, o co w nim chodzi i nie bój się, jeśli nie znajdziesz odpowiedzi. Lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy zapomnieli się dziwić.

Spis treści

Wprowadzenie do Dzieł zebranych Barbary Skargi 7 Zachęta do czytania rozpraw Barbary Skargi. Przedmowa do pierwszego wydania 11 Przekraczając czas: trzy przesłania Barbary Skargi. Przedmowa do drugiego wydania 15 Nota redakcyjna 27 O FILOZOFIĘ BAĆ SIĘ NIE MUSIMY 29 Przedmowa 31 Wokół filozofii 33 Kilka słów w obronie metafizyki 35 O nadużyciach intelektu 51 Kilka uwag na temat porządku 65 Dwie formy czasu 87 Na marginesie współczesnych badań nad wyobraźnią społeczną 107 O filozofię bać się nie musimy 123 Wokół kultury 135 Kultura europejska i jej imperatywy 137 Tożsamość i humanizm 149 O nieutylitarności humanistyki 161 Uczony i polityka 171 Po śmierci Emmanuela Lévinasa. Odsłonić kiełkujące zło 179 Przestroga przed utopią 185 Wokół człowieka 203 Teologia negatywna a człowiek 205 Pytać o zło 225 Jak pytać o nadzieję 239 O wierności 249 O cynizmie słów kilka 267 O bezwstydzie 279 Mały traktat o przesądach na Traktacie Jana Baptysty Thiersa zbudowany 289 O człowieku 299 Ze starej teki 311 Czy pozytywizm jest kierunkiem antynarodowym? 313 Dwa programy 339 Katedra i mansarda 359 Sylwetki 369 Eseje Elzenberga i ich przesłanie 371 W rozterce między „historią świętą” a nosem Kleopatry 387 W College de France 399 Nota bibliograficzna 403 Indeks osób 406