Wybrane aspekty działań profilaktycznych w obszarze HIV/AIDS w Polsce

Problematyka HIV/AIDS stanowi ważny aspekt dyskusji o strategii prozdrowotnej w skali globalnej i lokalnej. Według danych UNAIDS z 2015 r. na całym świecie żyje około 36,7 mln osób, które znają swój status i wiedzą, że są zakażone HIV. W Polsce od wdrożenia badań w 1985 r. do 29 lutego 2016 r. stwierdzono zakażenie HIV u 20169 osób. Dane szacunkowe Krajowego Centrum ds. AIDS wskazują jednak, że liczba osób zakażonych HIV jest znacznie większa i waha się między 36 a 45 tys. osób. Plasuje to nasz kraj w czołówce krajów Unii Europejskiej pod względem liczby zakażonych, którzy nie wiedzą o swojej infekcji. Nakłady na profilaktykę zakażeń HIV w Polsce z roku na rok maleją. Społeczny Komitet ds. AIDS zdecydował się na przeprowadzenie, we współpracy ze Stowarzyszeniem Ogólnopolska Sieć Osób Żyjących z HIV/AIDS „Sieć Plus”, ogólnopolskich badań ukierunkowanych na analizę sytuacji w obszarze profilaktyki pierwszorzędowej (dostęp do informacji, edukacji i usług w zakresie profilaktyki HIV/AIDS), drugorzędowej (dostęp do informacji, edukacji i usług w zakresie profilaktyki HIV/AIDS dla osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych) oraz trzeciorzędowej (działań na rzecz poprawy jakości życia w sferze psychospołecznej wobec osób zakażonych HIV i chorych na AIDS, ich rodzin i bliskich). Zaprezentowane w niniejszej publikacji wyniki badań i analiz skupiają się na aktualnej sytuacji, umożliwiając pozyskanie i porównanie wieloaspektowych danych dotyczących realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS. W badaniach wzięły udział instytucje publiczne (m.in. urzędy wojewódzkie, urzędy marszałkowskie, wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne), organizacje pozarządowe realizujące działania profilaktyczne w obszarze HIV/AIDS, osoby żyjące z HIV/AIDS oraz lekarze chorób zakaźnych pracujący na co dzień z osobami żyjącymi z HIV/AIDS. Takie ukierunkowanie działań badawczych zostało podyktowane głównym celem badań, którym było zdiagnozowanie i eksploracja realizacji działań profilaktycznych prowadzonych przez instytucje publiczne w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS opracowanego na lata 2012–2016 oraz wypracowanie na tej podstawie rekomendacji co do planowania dalszych działań profilaktycznych w naszym kraju. Praca składa się z trzech rozdziałów i ma charakter opracowania teoretyczno-empirycznego. Rozdział pierwszy zawiera podstawowe dla podejmowanej tematyki rozważania dotyczące samej istoty działań profilaktycznych, z ich rozróżnieniem na różne formy aktywności ze względu na przyjętą grupę docelową interwencji prewencyjnych. Drugi rozdział stanowi prezentację przyjętej w ramach prowadzonych badań metodologii. W rozdziale trzecim zamieszczono wyniki badań wraz z ich omówieniem.

Spis treści

Spis treści Wprowadzenie / 7 1. Działania profilaktyczne – szkic teoretyczny / 17 1.1. Działania skierowane do ogółu społeczeństwa (profilaktyka pierwszorzędowa) / 26 1.2. Działania skierowane do osób o zwiększonym poziomie zachowań ryzykownych (profilaktyka drugorzędowa) / 32 1.3. Działania skierowane do osób żyjących z HIV/AIDS (profilaktyka trzeciorzędowa) / 36 2. Metodologia badań / 39 2.1. Cel badań i problemy badawcze / 39 2.2. Dobór próby badawczej i zasięg badań / 42 2.3. Metoda, techniki i narzędzia badawcze / 44 3. Realizacja działań profilaktycznych w latach 2013–2014 – analiza wyników badań / 47 3.1. Działania prowadzone przez instytucje publiczne / 47 3.2. Działania prowadzone przez organizacje pozarządowe / 71 3.3. Działania profilaktyczne w opinii lekarzy / 79 3.4. Działania profilaktyczne w opinii osób żyjących z HIV/AIDS / 83 3.5. Działania informacyjne w doświadczeniu tajemniczego klienta / 95 Wnioski i refleksje końcowe / 105 Aneks / 111 Załącznik 1. Wykaz wybranych aktów prawnych i dokumentów oraz opracowań dotyczących problematyki profilaktyki w obszarze HIV/AIDS / 111 Załącznik 2. Kwestionariusz ankiety skierowanej do osób żyjących z HIV/AIDS / 113 Załącznik 3. Plakat informacyjny kierowany do osób żyjących z HIV/AIDS / 122 Załącznik 4. Dyspozycje do wywiadu pogłębionego z lekarzami chorób zakaźnych pracującymi w szpitalach na oddziałach zakaźnych i w poradniach niedoborów odporności / 123 Załącznik 5. Wykaz organizacji pozarządowych biorących udział w badaniach / 126 Załącznik 6. Dyspozycje do wywiadu pogłębionego z przedstawicielami organizacji pozarządowych zajmujących się problematyką HIV/AIDS / 128 Załącznik 7. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej (przykład) / 134 Załącznik 8. Wstęp do raportu Profilaktyka zakażeń HIV/AIDS w Polsce w latach 2013–2014 – dr Adam Bodnar, Rzecznik Praw Obywatelskich / 137 Bibliografia / 139 Publikacje książkowe i artykuły w czasopismach / 139 Publikacje elektroniczne i źródła internetowe / 141 Wykazy / 143 Wykaz tabel / 143 Wykaz wykresów / 144 Summary / 145 Zusammenfassung / 147