Psychiatria środowiskowa

Psychiatria środowiskowa – książka, która przywraca nadzieję i uczy nowego spojrzenia na człowieka (prof. dr hab. Dominika Dudek).

Pomysł przygotowania „Psychiatrii środowiskowej” rozpoczął się od rozmowy z wybitnymi psychiatrami prof. Andrzejem Cechnickim i prof. Jackiem Wciórką. Dołączali do nas kolejni specjaliści. Spotykaliśmy się, wsłuchując się uważnie w słowa przyszłych Autorów. Żywe i i ciekawe dyskusje nadały kształt wyjątkowej książce, którą dzisiaj oddajemy w ręce naszych Czytelników.

Jak podkreślają sami Autorzy: „Mamy przeświadczenie, że dojrzał czas, by przygotować i przekazać wszystkim potencjalnym interesariuszom zdrowia psychicznego monograficzny zapis obserwacji, doświadczeń, wyników badań dotyczących psychiatrii środowiskowej. Sądzimy, że może on stanowić źródło pomocnej wiedzy, zachętę do refleksji, stawiania pytań i wyboru oczekiwanych odpowiedzi. Sygnalizowane zainteresowanie osób, grup, organizacji, instytucji i organów państwa uzasadniało podjęcie inicjatywy wydawniczej, zwłaszcza w sytuacji, gdy decyzje władzy publicznej wobec systemu ochrony zdrowia psychicznego cechują zmienność, niezdecydowanie, jednostronność i, niestety często, pomijanie głosu środowisk bezpośrednio doświadczających jego działania. Czytając te słowa, macie Państwo w rękach efekt naszych starań o sprostanie takiemu wyzwaniu”.

Autorzy, wybitni specjaliści, poruszają kluczowe zagadnienia związane z udzielaniem pomocy osobom doświadczającym kryzysu psychicznego, a następnie zdrowiejącym i odzyskującym swoje kompetencje społeczne, zawodowe oraz rodzinne.

W wielowątkowej i niezwykle ciekawej książce dogłębnie omówiono cele i wartości psychiatrii środowiskowej, promocję zdrowia psychicznego i profilaktykę zaburzeń, pomoc w sytuacjach stygmatyzacji i obciążenia społecznego, a także organizację środowiskowego systemu ochrony zdrowia, formy wsparcia społecznego oraz zarządzanie ryzykiem w opiece środowiskowej.

Co znajdziesz w książce?

• Omówienie samego pojęcia psychiatrii środowiskowej, stopniowo poszerzającego swój zakres i zawartość do rozmiaru środowiskowej ochrony zdrowia psychicznego.
• Społeczny kontekst psychiatrii, wartość zaufania, rozumienia i porozumiewania się, doświadczenia wolności, roli współpracy, integracji i koordynacji wysiłków pomagania.
• Przedstawienie nowej teorii wielowymiarowego zdrowienia zamykającego erę jednostronnej determinacji endogennej.
• Praktyczne działania i dobre praktyki służące orientacji na zdrowienie.
• Głębokie omówienie brzemienia i piętna nakładanych na osoby, funkcje i instytucje czynne w opiece psychiatrycznej. Opis źródła jej dysfunkcji oraz moralnych potknięć czy porażek w wielowiekowej historii i niełatwej teraźniejszości.
• Problematykę systemowej praktyki psychiatrii środowiskowej.
• Formy organizacyjne środowiskowej opieki psychiatrycznej, z naciskiem na opiekę zdrowotną i wsparcie społeczne.
• Trudne realia środowiskowej reformy opieki psychiatrycznej, w tym reformy środowiskowej opieki dla dzieci i młodzieży oraz środowiskowej reformy opieki dla dorosłych.
• Promocję zdrowia psychicznego (edukację, zatrudnienie, życie rodzin, aktywność społeczną , kształcenie kadr) i profilaktykę zaburzeń psychicznych.
• Rolę, zadania, praktykę i trudności działania zespołów interdyscyplinarnych, przejmujących i rozwijających w psychiatrii środowiskowej rolę tradycyjnie przypisaną klinicyście.
• Interwencje i terapie przydatne na różnych etapach kryzysu i zdrowienia, poczynając od pierwszego kontaktu, przez postępowanie w stanach nagłych, w terapii krótko- i średnioterminowej, a kończąc na trudnych zadaniach terapii długoterminowej.
• Wyzwania i zadania nowoczesnej psychofarmakoterapii realizowanej w opiece środowiskowej, z czytelnym zwróceniem uwagi na nierozerwalność farmakoterapii i terapii psychologicznej.
• Temat wsparcia społecznego ze zwróceniem uwagi na znaczenie indywidualnych sieci społecznych, procesów i działań w kierunku umacniania samodzielności, samoskuteczności i samosterowności.
• Szczególne potrzeby i rozwiązania w odniesieniu do etapów cyklu życiowego (dzieciństwo, wiek dorosły, starzenie się), obciążeń egzystencjalnych (niepełnosprawność, niesamodzielność, bezdomność, migracje, mniejszościowa tożsamość) oraz szczególnych obciążeń zdrowotnych (trudne doświadczenia, zaburzenia niepsychotyczne i psychotyczne), na których rozwiązywanie pomoc środowiskowa powinna być przygotowana.
• Jeden z trudniejszych problemów pomocy realizowanej w środowisku, związany z zarządzanie ryzykiem w sytuacjach zagrażających z powodu zachowań wyrażających się rezygnacją z życia, agresją, pobudzeniem lub dezorganizacją.
• Zastosowania telenarzędzi w praktyce środowiskowej.
• Działania i propozycje reformatorskie w Polsce

W książce zamieszczono również tłumaczenie tekstu Normana Sartoriusa, żywej legendy psychiatrii, który zwraca uwagę na globalne, cywilizacyjne tendencje rozwojowe przełomu wieków naznaczone kryzysami gospodarczymi, niepowstrzymaną urbanizacją, komercjalizacją stosunków międzyludzkich, rozwarstwieniem dostępu do informacji i dobrobytu, zanikaniem wspólnot i kryzysem rodziny, które nakładają się i zagrażają wdrażaniu psychiatrii środowiskowej.

Wszyscy możemy być częścią psychiatrii środowiskowej. Budujmy ją, odkrywając i udostępniając zawarte w niej nadzieje i obietnice. Niech ten podręcznik temu służy.

Książka z pewnością zainteresuje psychiatrów, psychologów klinicznych, terapeutów, pedagogów, asystentów zdrowienia, rehabilitantów, samorządowców czy dziennikarzy. Zainteresują się nią również sami pacjenci, poszukujący wsparcia i wiedzy, która pomoże im zrozumieć sytuację, w której się znaleźli, oraz umożliwi aktywny i świadomy udział w procesie zdrowienia.

Recenzje:

Dynamicznie rozwijająca się wiedza z neurobiologii i psychofarmakoterapii może sugerować, że psychiatria zajmuje się leczeniem zaburzeń funkcji mózgu. Tymczasem ta książka pozwala zrozumieć, że dziedzina, wydawałoby się – stricte medyczna – jest nie tylko powiązana, lecz także zakorzeniona w antropologii kulturowej, historii, socjologii, psychologii, prawie, polityce społecznej. Podstawą spojrzenia wielowymiarowego są wartości etyczne: troska i szacunek do osoby Innego. Konsekwencją takiego rozumienia psychiatrii są konkretne wskazówki praktyczne: relacja podmiotowa, a nie przedmiotowa, współpraca z pacjentem i jego rodziną zamiast wykluczania i stygmatyzacji, wrażliwość i dbanie o terapeutyczny system społeczny zamiast szpitalocentryzmu. Książka jest podręcznikiem dla tych, którzy chcą być skutecznymi terapeutami, a czytelnikom spoza świata medycyny niesie zobowiązującą i cenną informację: czasy, kiedy osoba z zaburzeniami psychicznymi była unieważniana, należą do historii. Idea zaś „dobrej wspólnoty” obecna w książce to przesłanie uniwersalne. Warto je odczytywać nie tylko w kontekście osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych.

Prof. dr hab. n. med. Bogdan de Barbaro

Nieczęsto trafia się na książkę, która jednocześnie inspiruje i daje konkretne narzędzia do zmiany. „Psychiatria środowiskowa” to właśnie taka lektura. Powstała z troski o osoby przeżywające kryzysy psychiczne i z pragnienia, by pomoc psychiatryczna była czymś więcej niż leczeniem choroby. Autorzy opowiadają historię o nowej psychiatrii – psychiatrii, która uczy się patrzeć na człowieka z bliska, w jego naturalnym środowisku, z szacunkiem dla jego historii i nadziei. Książka pokazuje nie tylko, „jak leczyć”, lecz przede wszystkim „jak rozumieć” i „jak być obok” drugiego człowieka. To sprawia, że opracowanie nie jest jedynie podręcznikiem akademickim, lecz autentycznym świadectwem zaangażowania i troski o godność drugiego człowieka. Dzięki temu lektura nabiera wyjątkowego, osobistego tonu – czuć w niej zarówno profesjonalizm, jak i serce.

Prof. dr hab. n. med. Dominika Dudek

To nie tylko ważna publikacja naukowa, lecz przede wszystkim manifest nowego myślenia o zdrowiu psychicznym. Autorzy tworzą wspólną opowieść o psychiatrii, która zrywa z tradycyjnym, szpitalno-instytucjonalnym modelem leczenia i zwraca się ku człowiekowi, jego otoczeniu i codziennym potrzebom. Główne przesłanie książki jest proste, choć zarazem rewolucyjne: człowiek nie choruje w oderwaniu od kontekstu. Kryzys psychiczny nie jest wyłącznie problemem „do wyleczenia” za pomocą farmakoterapii, lecz doświadczeniem, które dotyka całej osoby – jej relacji, tożsamości, miejsca w społeczeństwie. Leczenie powinno więc odbywać się nie tylko „nad” pacjentem, ale „z” pacjentem – we współpracy, dialogu, z uwzględnieniem jego głosu i doświadczenia. Właśnie w tym miejscu na pierwszy plan wysuwa się rola psychiatrii środowiskowej. Książka, nie unikając trudnych tematów, pozostaje głęboko optymistyczna. Dzięki wielu przykładom z praktyki klinicznej i życia społeczności lokalnych pokazuje, że zmiana jest możliwa. Współautorzy książki – w tym pacjenci – wnoszą do niej nie tylko doświadczenie kliniczne czy teoretyczne, lecz także osobiste przeżycia, które nadają narracji autentyczność i wrażliwość.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

W czasach, gdy rosnące tempo życia, samotność i wykluczenie dotykają coraz większej liczby osób, książka „Psychiatria środowiskowa” staje się nie tylko ważnym głosem w dyskusji o kondycji psychiatrii, lecz także źródłem nadziei na zmianę. To publikacja, która pokazuje, że możliwa jest pomoc psychiczna bliższa człowiekowi – oparta na relacjach, zakorzeniona w lokalnej społeczności, szanująca godność i indywidualność każdej osoby.

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Samochowiec