Projektowanie badań społeczno-ekonomicznych. Rekomendacje i praktyka badawcza

W książce podjęto ważny problem projektowania badań społeczno-ekonomicznych. Skoncentrowano się na zagadnieniu planowania i organizacji badań empirycznych. Unikalną cechą jest rozpoczęcie rozważań od paradygmatu teoretycznego leżącego u podstaw sformułowanych celów badania, tez i hipotez, a przez to będącego kryterium wyboru narzędzi badawczych. Celem pracy jest całościowa prezentacja procesu badawczego oraz scharakteryzowanie metod realizacji badań empirycznych stosowanych w obszarze badań społeczno-ekonomicznych, poczynając od zbudowania modelu konceptualnego na podstawie sformułowanych pytań i hipotez badawczych, a następnie ukazanie metod transformacji hipotez badawczych w hipotezy statystyczne, zasad skalowania pojęć oraz zorganizowania narzędzia pomiaru, a także samego pomiaru w terenie, z doborem próby, kontrolą pomiaru oraz sprawdzeniem spójności tworzonej w wyniku pomiaru bazy danych włącznie. Proces projektowania badania empirycznego podzielono na 2 fazy: fazę konceptualizacji oraz fazę realizacji. Kluczowy jest proces konceptualizacji, gdzie tworzy się model precyzujący sposób rozumienia rzeczywistości przez badacza, a na tej podstawie zostają sformułowane hipotezy badawcze. Model konceptualny wymaga zdefiniowania wszystkich pojęć i relacji, co determinuje sposób, w jaki pojęcia oraz relacje między nimi będą podlegać pomiarowi. W publikacji, obok prezentacji zasad prowadzenia badania naukowego, przytoczono jako przykłady sposoby postępowania, które miały miejsce w wielu badaniach społeczno-ekonomicznych, jako studium przypadków, pozwalające przybliżyć czytelnikowi realia procesu badawczego i uświadomić, jak przebiegają poszczególne fazy badań empirycznych, których naukowość nie budzi wątpliwości. Książkę grupy autorek ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oceniam jako ważną i interesującą. Odnosi się bowiem do aktualnych problemów, ważnych z naukowego, politycznego i społecznego punktu widzenia. (Z recenzji dr. hab. Józefa Dziechciarza)

Spis treści

Od Autorek 7 1. Propedeutyka badań naukowych 11 1.1. Poznanie naukowe w naukach empirycznych 11 1.2. Etapy badania empirycznego 16 2. Faza konceptualizacji i operacjonalizacji w badaniu naukowym 19 2.1. Konceptualizacja problemu badawczego 19 2.2. Operacjonalizacja modelu konceptualnego 22 3. Typy i rodzaje badań terenowych 31 3.1. Badania jakościowe i badania ilościowe 31 3.2. Badania wtórne i badania pierwotne 32 3.3. Zasoby danych zastanych w instytucjach publicznych 39 3.4. Klasyfikacja badań pierwotnych 49 3.5. Badanie nieingerujące i ingerujące 57 3.5.1. Eksperyment 59 3.5.2. Obserwacja 78 4. Konstrukcja narzędzia pomiarowego 80 4.1. Skalowanie 80 4.2. Skalowanie zjawisk złożonych 99 4.2.1. Podejście oparte na czynnikach 100 4.2.2. Badanie jednoznaczności skali złożonej – podejście eksploracyjne 107 4.2.3. Model IRT 115 4.2.4. Podejście czynnikowe 122 5. Konstrukcja kwestionariusza ankietowego 130 6. Projektowanie i zasady doboru próby do badania 141 6.1. Probabilistyczne podstawy wnioskowania statystycznego 144 6.2. Rodzaje prób oraz metody alokacji próby 147 6.3. Dobór próby 148 6.3.1. Procedura doboru próby 148 6.3.2. Charakterystyka prób losowych 153 6.3.2.1. Losowanie proste bez zwracania i ze zwracaniem 154 6.3.2.2. Losowanie systematyczne 157 6.3.2.3. Losowanie warstwowe 159 6.3.2.4. Losowanie zespołowe 162 6.3.2.5. Inne złożone schematy losowania 165 6.3.3. Wpływ schematu losowania na poziom błędu losowego (Deff) i ustalenie wielkości próby 172 6.3.4. Wpływ metody estymacji na poziom błędu losowego 176 6.4. Nieklasyczne metody wnioskowania statystycznego – metody resamplingowe 178 6.5. Próby celowe 181 7. Czynniki mające wpływ na jakość badań empirycznych 185 7.1. Błędy nielosowe 190 7.2. Metody redukcji błędów nielosowych 195 7.2.1. Ważenie kompensacyjne 198 7.2.2. Poststratyfikacja 206 7.2.3. Kalibracja wag 207 7.2.4. Imputacje 212 8. Projekt makiety bazy danych 219 9. Meta-analiza 223 Bibliografia 242