(Nie)świadomość twórcy? Casus Diogenesa Laertiosa

Dzieło Diogenesa Laertiosa, bo o nim mowa, nosi tytuł Żywoty i poglądy słynnych filozofów (????????? ß??? ??? ???µ???? ????????) i oceniane było przez wieki różnie, od zachwytu po dyskredytację, przeważnie zaś niedoceniane, analizowane tylko jako podręcznik filozofii czy wyraz pewnej filozofii bez wartości literackiej. Jednak wartość ta była bezsporna dla czytelników antycznych, którzy akurat tę wersję z wielu innych podobnych opisów myśli filozoficznej zachowali przez kolejne wieki, traktując je jako arcydzieło w zakresie literackiego opisu filozofii. Jeden ze najsłynniejszych polskich hellenistów, Tadeusz Sinko, napisał, że „Laërtios Diogenes” był autorem dziesięciu ksiąg tekstu, które „skompilował bezkrytycznie i nieporządnie ze źródeł biograficznych i doksograficznych”. Polski filolog klasyczny kolejnego, powojennego pokolenia, Jerzy Łanowski, także używał na określenie dzieła Diogenesa niezbyt pochwalnego określenia „niekrytyczna kompilacja”, ale dostrzegał w nim pewną wartość przez sam sens jego istnienia, wszak to jedyna, a zatem „bezcenna, historia filozofii przekazana nam przez starożytność”. Współcześni badacze Diogenesa – czy to z końca XX w., czy z pierwszych dekad XXI w., obecnie na całym świecie coraz bardziej doceniają wartość jego dzieła. Na przykład Jorgen Mejer w swej monografii domaga się „fresh analysis of Diogenes Laertius” i rzeczywiście potrzeba takiej świeżej analizy stała się ostatnio źródłem nowych, ciekawych ustaleń naukowych. Problematyka twórczości tego autora jest opracowywana od blisko stu lat niejako od nowa. Wśród najświeższych polskich postulatów i badań w tym zakresie należy wymienić prace Mariana Wesołego, w tym tłumaczenia tekstów poświęconych poszczególnym filozofom omawianym w dziele Diogenesa Laertiosa, jak Manifest epikurejskiej filozofii życia, Arystoteles według Diogenesa Laertiosa oraz Filozofia – dziełem Hellenów. Prolog Diogenesa Laertiosa. Ambicje dodania paru uwag na temat charakteru stylu naukowo-podręcznikowego dzieła Diogenesa ma także niniejsza monografia, poświęcona świadomości literackiej i genologicznej tego autora.

Spis treści

Tabula dedicatoria 3 Wykaz skrótów 6 Wstępna teoria (nie)świadomości 7 I. Autor. Diogenes Laertios – homo unius libri? 21 1. Diogenes Laertios, czyli kto? 21 2. Background, czyli druga (nowa) sofistyka i literatura filozoficzno­-naukowa epoki cesarstwa 32 II. Dzieło. Podręcznik filozofii czy literatura? 39 1. Przegląd treści dzieła Biogramy i poglądy filozofów 44 2. Układ całości dzieła a struktura jednostki biograficznej 51 3. Literacki język naukowy 59 III. Kompozycja – świadome działanie nieświadomego geniuszu? 61 1. Układ dzieła a retoryczna ???µ?????­-Memoria 62 2. Diatryba 67 3. Dialog 71 4. List 75 5. Anegdota i komizm 78 6. Ambicje retoryczne i poetyckie 88 7. Deskrypcja kobiety: filozofka, rodzina filozofa 103 Epilog. Dzieło-eksperyment, świadomość nieświadomości i obiekty SCP 106 Appendix Translacje – wybór z ks. IV i VI 111 Księga IV. Biogram Biona z Borystenes (Diog. Laert. IV 4. 46–57) 112 Księga VI. Biogramy Kratesa i Hipparchii (Diog. Laert. VI 85–93 i VI 96–98) 122 Bibliografia 133 Indeks osób 140 Streszczenie 144 Summary 145