Mowa ojców potrzebna od zaraz. Fińskie spory o język narodowy w pierwszej połowie XIX wieku

Książka opowiada o zmianach postaw językowych w Finlandii na początku XIX stulecia. W roku 1809 Finlandia, od średniowiecza stanowiąca część Szwecji, została oderwana od dawnej metropolii i przyłączona do Rosji jako autonomiczne wielkie księstwo. Poszukując nowej formuły tożsamości, fińskie elity – w większości szwedzkojęzyczne – zaangażowały się w projekt narodotwórczy, w myśl którego większościowy język fiński miał stać się medium narodowej kultury. Procesowi temu towarzyszyły żywe dyskusje, w których szczegółowe zagadnienia normy językowej przeplatały się z dalekosiężnymi rozważaniami nad istotą języka, jego stosunkiem do umysłu i rolą w tworzeniu narodowej wspólnoty. Wyłaniająca się z ówczesnych sporów koncepcja „języka narodowego” bardzo odbiega od romantycznych ideałów, które przyświecały samym dyskutantom.

Spis treści

Podziękowania 11 Wprowadzenie 13 Naród i nacjonalizm 17 Język jako czynnik narodotwórczy 42 Rozdział I. Narodowy glottocentryzm w tradycji niemieckiej 77 Rozdział II. Finlandia: przemiany tożsamościowe do roku 1809 134 Nazwa, terytorium, mieszkańcy 136 Polityczna obecność Szwedów na ziemiach fińskich 140 Finlandia jako część Szwecji: przemiany kulturowe i tożsamościowe a sytuacja językowa 144 Wielka Szwecja i swecyzacja elit fińskich 152 Nowe trendy kulturowe i tożsamościowe w XVIII-wiecznej Finlandii 160 Przełom roku 1809 174 Rozdział III. Wczesne badania nad językiem fińskim 186 Najwcześniejsze opisy, pierwsze słowniki i gramatyki języka fińskiego 188 Problematyczny rodowód Finów: początki ugrofennistyki 194 Oświeceniowy patriotyzm Porthanowski a idea „wspólnego języka” 215 Rozdział IV. Romantycy z Turku i problem rodzimości fińszczyzny 245 Nowe zadania i stare przeszkody 246 Konieczność zmiany w imię tego, co niezmienne 263 Radykał w skansenie : 272 Dwa sensy rodzimości 296 Rozdział V. Pierwsze spory o normę językową: „wojna dialektów” 327 Biblia, folklor i wędrujące centrum języka 330 Pluralizm dialektalny i rozterki ortograficzne 348 Batalia wokół pierwszego tygodnika 366 Klęska Wielkiej Niedźwiedzicy 383 W stronę kompromisu 390 Zakończenie 404 Bibliografia 424 Indeks osób 441