Łódź

Hans-Jürgen Bömelburg prezentuje nowatorskie, całościowe i bogato udokumentowane ujęcie historii Łodzi, snując pasjonującą opowieść o tym drugim co do wielkości przez cały wiek XX polskim mieście z perspektywy wielokulturowości i wielojęzyczności. Rozkwit tej miejscowości był zasługą niemieckich, żydowskich i polskich fabrykantów tekstylnych, kupców, a także robotników, zwłaszcza robotnic, żyjących często w warunkach ubóstwa i niepewności. Ta społeczność kształtowała wizerunek Łodzi jako „miasta wielu kultur”. Autor pokazuje również jej rozpad na grupy narodowe w latach trzydziestych oraz rozsadzenie jej od środka i zagładę w czasie drugiej wojny światowej (poprzez eksterminację ludności żydowskiej i wymordowanie polskich elit), kiedy okupowana przez Niemców Łódź nosiła nazwę Litzmannstadt. Po 1945 roku wysiedlenia i dyskryminacje (głównie na fali antysemityzmu w 1968 roku) dopełniły dzieła zniszczenia wielokulturowego dziedzictwa metropolii. Łódzki przemysł włókienniczy, niedoinwestowany w Polsce Ludowej, w okresie transformacji nie mógł zaś liczyć na wsparcie ze strony kolejnych rządów, co przy utracie większości rynków zbytu doprowadziło do jego upadku, a w konsekwencji do deklasacji miasta. Dzisiejsza Łódź usiłuje zachować swoją spuściznę historyczną, jednak w obliczu zaniku dawnej wielojęzyczności i wielokulturowości jest to ogromnym wyzwaniem.

Spis treści

Przedmowa do polskiego wydania 9 ROZDZIAŁ 1 Dlaczego Łódź? 11 ROZDZIAŁ 2 Powstanie włókienniczej metropolii 17 ROZDZIAŁ 3 Łódź w Imperium Rosyjskim około roku 1900: wielokulturowość społeczeństwa migracyjnego 29 ROZDZIAŁ 4 Lodzermensche w „złym mieście” 63 ROZDZIAŁ 5 Łódź w państwie polskim w latach 1914/1918–1939: społeczeństwo obywatelskie i integracja 71 ROZDZIAŁ 6 Łódzka społeczność w latach 1918/1920–1939: radykalizacja społeczna i etniczna 109 ROZDZIAŁ 7 Łódź po wybuchu wojny w roku 1939: relacje o prześladowaniach i zdradzie 149 ROZDZIAŁ 8 Łódź staje się Litzmannstadt: eskalacja przemocy i polityka rasowa 179 ROZDZIAŁ 9 Niemcy w Litzmannstadt: reichsdeutsche, volksdeutsche, deutsche? 233 ROZDZIAŁ 10 Polacy w okupowanej Łodzi: strategie przetrwania i opór 265 ROZDZIAŁ 11 Żydzi w getcie łódzkim: wykluczenie, represje, eksterminacja 293 ROZDZIAŁ 12 Łódź po roku 1945: powojenne losy łódzkich Polaków, Niemców i Żydów 327 ROZDZIAŁ 13 Czerwona Łódź: nieoficjalna stolica Polski w obliczu propagandy i przemian strukturalnych 373 ROZDZIAŁ 14 Peerelowska prowincja: włókiennicza Łódź w latach 1956–1989 401 ROZDZIAŁ 15 Łódź po roku 1989: upadek i metamorfoza miasta 445 ROZDZIAŁ 16 Łódź jako miejsce pamięci: polska, niemiecka i żydowska pamięć o Łodzi po 1945 r. 463 Posłowie i podziękowania 511 Plan Łodzi z 1913 r. 514 Plan Litzmannstadt z 1942 r. 516 Wykaz skrótów 519 Wykaz źródeł i bibliografia 521 Wykaz ilustracji 559 Indeks nazw osobowych 563