Bioetyka Wszystko, co warto wiedzieć

Wszystko, co warto wiedzieć to seria wielu unikalnych książek popularnonaukowych wydanych przez Oxford University Press, w których każdy znajdzie odpowiedzi na najbardziej palące i interesujące współczesne problemy – od zmian klimatu przez zagadki ewolucji, bioetykę, aż po fizykę kwantową. Seria ta ma charakter interdyscyplinarny i obejmuje wiedzę z zakresu nauk humanistycznych, medycyny i zdrowia, nauk ścisłych oraz społecznych. Bioetyczne pytania i problemy dotyczą każdego z nas. Bonnie Steinbock i Paul T. Menzel, uznani profesorowie filozofii, prezentują główne teorie etyczne i pokazują, w jaki sposób można je wykorzystać do analizy problemów bioetycznych. Przedstawiają historyczne tło narodzin bioetyki, a następnie wyjaśniają, jak nastąpiło przejście od podejścia paternalistycznego, w którym „lekarz wie lepiej”, do szacunku dla autonomii – kluczowej wartości we współczesnej bioetyce. Omawiają także istotne zagadnienia z zakresu bioetyki, między innymi: eksperymenty z udziałem człowieka, definicję śmierci, kwestię aborcji, surogację i technologie rozrodu wspomaganego. Poruszają kontrowersyjne sprawy będące przedmiotem publicznej debaty, a także analizują różne podejścia do poszukiwania rozwiązań.

Spis treści

Przedmowa XIII Podziękowania XIX Wstęp od tłumaczy XXI 1. Co stanowi filozoficzne podstawy bioetyki? 1 Czym jest „etyka normatywna”? 1 Jakie teorie moralne są ważne dla bioetyki? 4 Jak działa rozumowanie utylitarystyczne? 6 Jakie zasady obejmuje etyka kantowska? 10 Co prawo naturalne wnosi do bioetyki? 13 Czym jest „podejście oparte na zasadach” w bioetyce? 17 Rozważania końcowe 19 2. W jaki sposób przejście od paternalizmu do autonomii ukształtowało bioetykę? 21 Czym jest paternalizm w ogóle? 22 Czym różni się twardy paternalizm od miękkiego? 24 Czym jest paternalizm medyczny? 26 Co autonomia oznacza w bioetyce? 28 Czym jest świadoma zgoda? 29 Jakie było znaczenie Raportu z Belmont? 31 Jakie siły historyczne doprowadziły do odrzucenia paternalizmu medycznego? 32 Czy skutki poważnej choroby usprawiedliwiają paternalizm medyczny? 33 Czy nieracjonalne wybory usprawiedliwiają paternalizm medyczny? 34 Czy szacunek dla różnic kulturowych usprawiedliwia oszukiwanie? 35 W jaki sposób lekarz ma przekazać pacjentowi złą wiadomość? 36 Czy w niektórych „trudnych przypadkach” można usprawiedliwić okłamywanie? 37 W jaki sposób bioetycy i medycy powinni podejść do rasizmu? 40 Rozważania końcowe 44 3. Czy oświadczenia pro futuro chronią autonomię pacjentów? 45 Czym jest oświadczenie pro futuro? 45 Jaki rodzaj „zmiany zdania” miałby znaczenie w tym kontekście? 48 A zatem czym jest problem „ja wtedy vs. ja teraz”? 51 W jaki sposób obrońcy oświadczeń pro futuro odpowiedzieli na ten problem? 53 Czy oświadczenia woli na wypadek przyszłego leczenia mogą funkcjonować wobec problemu „ja wtedy vs. ja teraz”? 56 Jakie wnioski mogłoby wygenerować takie podejście w przypadkach opisanych powyżej? 58 Jakie wyzwania komunikacyjne utrudniają stosowanie oświadczeń pro futuro? 59 Rozważania końcowe 62 4. Kiedy eksperymenty z udziałem ludzi są nieetyczne? 65 Jakie zasady prowadzenia etycznych badań wynikają z Kodeksu Norymberskiego? 65 Jakie znane eksperymenty wpłynęły na rozwój etyki badań medycznych? 68 W jakich sytuacjach badania kontrolowane placebo łamią podstawowe zasady etyki medycznej? 77 W jaki sposób na etykę badań wpływa kontekst międzynarodowy? 79 Kiedy dopuszczalne są badania ekspozycyjne nowych szczepionek? 81 W jakich sytuacjach kryteria wyłączenia i priorytety badania niesprawiedliwie szkodzą grupom nieuprzywilejowanym? 83 Rozważania końcowe 85 5. Jak należy definiować śmierć i stwierdzać zgon? 87 Czym jest śmierć? 87 Czym jest śmierć mózgu? 88 Czy kryteria neurologiczne są lepszym wyznacznikiem śmierci? 90 Jakie są praktyczne zalety kryteriów neurologicznych? 91 Czy istnieją argumenty naukowe przemawiające za śmiercią mózgową? 92 Jakie są argumenty przeciwko śmierci mózgowej? 93 Jakie znaczenie ma przypadek Jahi McMath? 94 Co by się stało, gdybyśmy zrezygnowali z koncepcji śmierci mózgowej? 97 Czy powinniśmy przyjąć standard „śmierci wyższego mózgu”? 99 Czy śmierć jest zdarzeniem czy procesem – i czy ma to znaczenie? 101 Rozważania końcowe 102 6. Czy umieranie wspomagane przez lekarza jest etycznym wyborem? 105 Czym jest eutanazja? 105 Jaka jest różnica pomiędzy eutanazją dobrowolną i niedobrowolną? 106 Czym był nazistowski program „eutanazji”? 107 Czym jest samodzielne, wspomagane przez lekarza umieranie? 109 Na czym polega „argument z jednakowej ochrony” za samobójstwem wspomaganym przez lekarza? 112 Gdzie w USA legalne jest samodzielne przyjęcie środków wspomagających śmierć? 113 Jak wygląda sytuacja w innych krajach na świecie? 114 Jakie są moralne argumenty za samobójstwem wspomaganym przez lekarza? 115 Jakie są moralne argumenty przeciwko śmierci wspomaganej? 117 Czy wspomagana śmierć jest sprzeczna z rolą lekarza? 118 Czy legalizacja samobójstwa wspomaganego zagrozi opiece paliatywnej? 119 Czy legalizacja śmierci wspomaganej to pierwszy krok na równi pochyłej? 120 Czy faktycznie istnieje potrzeba dostępu do śmierci wspomaganej przez lekarza? 122 Rozważania końcowe 123 7. Czy aborcja jest etycznym wyborem? 127 Jak wygląda konserwatywne podejście do statusu moralnego nienarodzonych? 128 Dlaczego umiarkowani konserwatyści myślą, że życie zaczyna się później niż po zapłodnieniu? 129 Czy aborcja zawsze jest zła według konserwatystów? 131 Jak wygląda liberalne podejście do statusu moralnego nienarodzonych? 132 Czym jest „zasada potencjalności” w bioetyce? 135 Czy podejście osobowe usprawiedliwia zabijanie noworodków? 136 Czy koncepcja „przyszłości-takiej-jak-nasza” daje nam nowe podejście do aborcji? 137 W jaki sposób teoria ucieleśnionego umysłu wnosi wkład do tej debaty? 139 Jakie wnioski w sprawie aborcji wynikają z przyjęcia perspektywy interesów? 140 W jaki sposób koncepcja interesów przyczynia się do podejścia stopniowanego? 142 A co, jeśli chodzi o późne aborcje? 143 Jaką rolę odgrywa prawo do stanowienia o własnym ciele? 144 Rozważania końcowe 148 8. Do jakich wniosków prowadzi przyjęcie krytycznej perspektywy na niepełnosprawność? 149 Czym są badania prenatalne? 151 Czym są preimplantacyjne badania genetyczne? 152 Jaki jest cel badań prenatalnych i preimplantacyjnych? 153 Jakie argumenty przeciwko aborcji selektywnej wynikają z takiej krytycznej perspektywy? 156 Jak można odpowiedzieć na krytykę prowadzoną z perspektywy niepełnosprawności? 158 Czy badania prenatalne można uznać za środek prewencyjny? 160 Czy wybór selektywnej aborcji oznacza złe podejście do rodzicielstwa? 161 Rozważania końcowe 163 9. Jakie problemy etyczne generuje technologia rozrodu wspomaganego? 165 Jak definiujemy niepłodność i jakie są jej przyczyny? 166 Jakie procedury medyczne są stosowane do leczenia niepłodności? 166 Jakie są argumenty etyczne za wspomaganiem rozrodu? 169 Czy adopcja jest lepszą alternatywą od technik rozrodu wspomaganego? 169 Z jakim ryzykiem zdrowotnym dla kobiety wiąże się in vitro? 172 Jakie jest ryzyko zdrowotne dla potomstwa? 174 Czy istnieje ryzyko szkód psychologicznych dla dzieci z in vitro? 175 Kto powinien za to płacić? 177 Czy użycie rozrodu wspomaganego w celu tworzenia rodzin nietradycyjnych jest dopuszczalne etycznie? 178 Czy płacenie dawcom gamet lub surogatkom sprawia, że rozród staje się towarem? 180 Czy płacenie wynagrodzeń stanowi wyzysk wobec dawczyń jajeczek? 183 Czy płacenie wynagrodzeń stanowi wyzysk wobec surogatek? 185 Czy wybór płci dziecka w zapłodnieniu in vitro jest etyczny? 188 Jakie argumenty wspierają użycie technik in vitro w celu niemedycznego wyboru płci? 189 Jakie są argumenty przeciwko wybieraniu płci dziecka? 190 Rozważania końcowe 192 10. Jakie warunki muszą być spełnione, aby system opieki zdrowotnej był sprawiedliwy? 195 Jakie kwestie związane ze sprawiedliwością pojawiają się przy porównywaniu systemów opieki zdrowotnej? 195 W jaki sposób do systemów opieki zdrowotnej można zastosować utylitarystyczne rozumienie sprawiedliwości? 198 Czego wymaga egalitarne podejście do sprawiedliwości? 199 Jakie implikacje dla systemu ochrony zdrowia wynikają z libertariańskiej wizji sprawiedliwości? 203 W jaki sposób „zawodność rynku” i „przesuwanie kosztów” wpływają na ubezpieczenia zdrowotne? 205 Co nazywamy nieuczciwą „jazdą na gapę”? 207 Do jakiego stopnia „jazda na gapę” wpływa na argumenty dotyczące ubezpieczeń? 209 Dlaczego ubezpieczenie jest niebezpieczne i jak zmniejszyć to ryzyko? 211 Jaką rolę w sprawiedliwym systemie odgrywa „zdrowie publiczne”? 214 Czy w sporach o systemy ochrony zdrowia możemy osiągnąć jakiś kompromis? 216 Rozważania końcowe 218 11. Jak sprawiedliwie rozdzielić ograniczone zasoby? 219 Kto powinien mieć pierwszeństwo do przeszczepu narządów? 220 Kto powinien otrzymać opiekę jako pierwszy w czasie pandemii? 222 Czy przeszłe zachowania powinny wpływać na priorytetyzację opieki? 225 Czy priorytety należy dostosować do strukturalnych nierówności zdrowotnych? 227 Jaki priorytet, jeśli w ogóle, należy przyznać leczeniu względem profilaktyki? 228 Co powinno wchodzić w skład minimalnych świadczeń podstawowych gwarantowanych dla wszystkich? 232 Czym jest „rok życia skorygowany o jakość”? 234 Czy etyczne jest rozdzielanie zasobów zdrowotnych na podstawie QALY? 236 Czy efekt „punktu odniesienia” usprawiedliwia większą wartość końcówki życia? 239 Rozważania końcowe 240 12. Jakie ceny leków są sprawiedliwe? 241 Jakie ceny leków są uzasadnione etycznie? 241 Na ile koszty B+R uzasadniają ceny leków? 243 Czy konkurencja rynkowa to dobry sposób ustalania cen leków? 247 Co utrudnia rozpoznanie faktycznej skuteczności leku? 249 Czy ceny leków powinny być oparte na wartości? 251 Jakie reformy są potrzebne na rynku i w przepisach? 255 Czy ochrona patentowa jest zgodna ze sprawiedliwością globalną? 257 Rozważania końcowe 259 13. Czy genetyczne modyfikowanie człowieka jest etyczne? 261 Czym jest terapia genowa? 262 Czym jest CRISPR? 263 Jakie niebezpieczeństwa pociąga za sobą CRISPR? 265 Kim był He Jiankui i co zrobił? 267 Co nieetycznego było w działaniach He Jiankuiego? 267 Czy modyfikacje genetyczne zarodków w celu zapobiegania chorobom mogą być uzasadnione? 270 A co, jeśli chodzi o udoskonalenia? 271 Czy ulepszenia zagrażają autentyczności? 272 Czy ulepszenia zagrażają autonomii? 273 Czy ulepszenia mogą niszczyć relację rodzic–dziecko? 274 Czy geny determinują nas bardziej niż otoczenie? 276 Czy terapia genowa jest warta swojej ceny? 277 Czy ulepszenia genetyczne stoją w sprzeczności ze sprawiedliwością społeczną? 279 Czy powinniśmy zmienić ludzką ewolucję? 280 Rozważania końcowe 284 Przypisy 287 Lektury uzupełniające 303 Lektury uzupełniające w języku polskim 309 Indeks 311